28 January 2007

 

Το βιολί II

...
ΜΟΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΒΙΟΛΙ

Οι επαγγελματίες μουσικοί χρησιμοποιούν το βιολί ήδη από το 15ο αιώνα στο θέατρο, στο μπαλέτο και στους χορούς των ευγενών. Οι πρώτες τυπωμένες παρτιτούρες για βιολί προορίζονταν για γαμήλιους εορτασμούς ευγενών (Παρίσι 1581, Φλορεντία 1582). Η πρώτη σονάτα για βιολί του Τζίμα δημοσιεύτηκε το 1610. Οι σονάτες του Κορέλι λειτούργησαν ως σύνοψη των εξελίξεων του 17ου αιώνα σ' αυτό τον τομέα (12 Sonate a violino e violone o cimbalo, 1700) και απετέλεσαν πρότυπο για διάφορους Ιταλούς και Γερμανούς συνθέτες, ανάμεσά τους οι Βιτάλι, Βιβάλντι, Τέλεμαν, Χαίντελ και Μπαχ. Πρότυπα για ανάλογες συνθέσεις του Μπαχ (Bach, κοντσέρτο για βιολί) υπήρξαν τα έργα για βιολί των Τορέλι, Κορέλι (Corelli, concerto grosso, opus 6), Αλμπινόνι (Albinoni, concerto grosso, opus 5), αλλά κυρίως του Βιβάλντι (άνω των 230, Vivaldi, Vivaldi).

Επιπλέον ο Μπαχ δημιούργησε με το έργο του Έξι σόλο για βιολί χωρίς συνοδεία μπάσου (3 σονάτες και 3 παρτίτες) ένα ορόσημο στη συνθετική τεχνική για βιολί (Bach, σονάτα για βιολί Νο. 3, allegro assai), το οποίο έργο απαιτεί από τον οργανοπαίκτη τεράστια δεξιοτεχνία και από τον ακροατή εξ ίσου σημαντική ικανότητα ηχητικής επεξεργασίας (Bach, παρτίτα για βιολί Νο. 3, bourree). Δηλαδή, για να γίνει σωστά αντιληπτός αυτός ο τρόπος σύνθεσης απαιτείται, πέρα από εξασκημένο οργανοπαίκτη, και εξασκημένος ακροατής! Στο έργο αυτό εκτελούνται με ένα και μοναδικό βιολί, αξιοποιώντας την τεχνική των παραλείψεων, ακόμα και τετραφωνίες (Bach, σονάτα για βιολί Νο. 2, fuga, Bach, σονάτα για βιολί Νο. 2, andante).


Μία άλλη εξέλιξη οδηγεί στη Γαλλία του 17ου αιώνα από τον Λουλύ, στις σονάτες για βιολί με συνεχές βάσιμο (basso continuo), στην τρίο σονάτα και στη σονάτα για 2 βιολιά κι από εκεί στις σονάτες για πιάνο με συνοδεία βιολιού και άλλων εγχόρδων των Ραμό και Μότσαρτ (Mozart, κουαρτέτο για πιάνο και έγχορδα, Mozart, κουαρτέτο για πιάνο και έγχορδα). Μετά την ίδρυση του Conservatoire στο Παρίσι (1795) παρουσιάστηκαν οι σημαντικές συνθέσεις (Etudes, Caprices) που κυριαρχούν μέχρι και σήμερα στην εκπαίδευση του βιολιού.

Ο Μότσαρτ έχει συμβάλει αποφασιστικά στην ανάπτυξη των μουσικών ειδών κουαρτέτο εγχόρδων (Mozart, κουαρτ. Νο. 22, KV 589, πρωσικό 2, Mozart, κουαρτ. Νο. 23, KV 590, πρωσικό 3, Mozart, κουαρτ. Νο. 23, KV 590, πρωσικό 3) καθώς επίσης σολιστικό όργανο με κουαρτέτο (Mozart, κουαρτέτο με φλάουτο) και κουιντέτο εγχόρδων (Mozart, κουιντέτο με κλαρινέτο), επηρεασμένος αρχικά από διάφορους συνθέτες, αργότερα κυρίως από τον Χάυντν (Haydn, κουαρτέτο εγχόρδων), στον οποίο και αφιέρωσε 6 από τα κουαρτέτα του. Σημαντική είναι η συμβολή του επίσης σε έργα για βιολί και ορχήστρα. Έγραψε 5 κοντσέρτα για βιολί σε ηλικία 19 ετών, μέσα σε περίπου 10 μήνες, για το δεξιοτέχνη βιολονίστα Brunetti -τα δύο πρώτα σε μάλλον παραδοσιακό στυλ (Mozart, 1ο κοντσ. για βιολί, α' μέρος, Mozart, 2ο κοντσ. για βιολί, γ' μέρος), τα υπόλοιπα με διάφορους νεωτερισμούς (Mozart, 3ο κοντσ. για βιολί, γ' μέρος, Mozart, 4ο κοντσ. για βιολί, γ' μέρος, Mozart, 5ο κοντσ. για βιολί, β' μέρος)- και έκτοτε κανένα πια. Όταν ρωτήθηκε αρκετά αργότερα από φίλο του, γιατί δεν έγραψε κι άλλα κοντσέρτα για βιολί, απάντησε με αθωότητα: "Δεν μου παράγγειλε κανείς!". Έχουν βρεθεί ακόμα διάφορα αποσπάσματα συμφωνικών έργων του για βιολί που δεν ολοκληρώθηκαν, όπως adagio (Mozart, adagio, KV 261), rondo (Mozart, rondo concertante, KV 219, Mozart, rondo, KV 373) κ.ά.

Ο Μότσαρτ ήταν δεξιοτέχνης και έπαιζε πρώτο βιολί ή βιόλα στην ορχήστρα του Salzburg. Υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες ότι στο γάμο της κόρης του ευγενή Haffner στο Lorto έπαιζε ο ίδιος ο Mozart δεξιοτεχνικά το πρώτο βιολί στη σερενάτα KV 250, την επονομαζόμενη Σερενάτα Χάφνερ (Mozart, σερενάτα Haffner, Mozart, σερενάτα Haffner). Ο πατέρας του συνθέτη, Λέοπολντ Μότσαρτ, φημισμένος δάσκαλος του βιολιού και συνθέτης ο ίδιος, έγραφε σε μία επιστολή στο γιο του: "Αν μπορούσες να καταλάβεις, πόσο καλά παίζεις βιολί". Ο μεγάλος συνθέτης προτιμούσε όμως το πιάνο ... Στη sinfonia concertante, KV 364, του Μότσαρτ παίζει το βιολί το θέμα του δεύτερου μέρους (Mozart, sinfonia concertante, KV 364) και στη συνέχεια παραλλαγές του σε αντιπαράθεση με τη βιόλα (Mozart, sinfonia concertante, KV 364).

Οι σπουδαιότερες συνθέσεις για σόλο βιολί του 19ου και 20ου αιώνα προέρχονται από συνθέτες που δεν ήταν βιολονίστες: Μπετόβεν (Beethoven, κοντσέρτο για βιολί, Beethoven, Romanze No.2 για βιολί), Μέντελσον (Mendelssohn, κοντσ. για βιολί, α' μέρος, Mendelssohn, κοντσ. για βιολί, β' μέρος), Σούμαν, Μπραμς (Brahms, κοντσ. για βιολί, β' μέρος, Brahms, σονάτα Regenlied, op. 78, Brahms, διπλό κοντσέρτο), Τσαϊκόφσκυ (Tchaikovski, κοντσ. για βιολί, Tchaikovski, κοντσ. για βιολί), Ντβόρζακ, Μασνέ (Massenet, Meditation Thais), Σαιν-Σαν (Saint-Sans, σονάτα για βιολί και πιάνο), Συμανόβσκι (Symanovski, σονάτα για βιολί και πιάνο), Μπάρτοκ (Bartok, σκέρτσο για 2 βιολιά, Bartok, πιτσικάτο για 2 βιολιά), Σοστακόβιτς (Shostakovich, ντουέτο για βιολί), Προκόφιεφ (Prokofief, Σονάτα για βιολί, andante cantabile, Prokofief, Σονάτα για βιολί, allegro), Ανδρέας Νεζερίτης (Α.Νεζερίτης, κοντσ. για βιολί) κ.ά. Μερικοί βιολονίστες ανάμεσά τους, π.χ. ο Λαλό (Lalo, ισπανική συμφωνία), o Σαραζάτε (Sarasate (Ed. Francescatti), Airs Bohemiens) και ο κορυφαίος σε δεξιοτεχνία βιολονίστας όλων των εποχών, ο "διαβολικός" Νικολό Παγκανίνι (Paganini, Paganini), δεν ανατρέπουν τον κανόνα. Ο Παγκανίνι έχει συνθέσει επίσης σονάτες για βιολί και κιθάρα (Paganini, σονάτα για βιολί και κιθάρα, Paganini, σονάτα για βιολί και κιθάρα, Paganini, σονάτα για βιολί και κιθάρα).

Το βιολί μεταφέρθηκε από την κεντρική Ευρώπη στους βαλκανικούς λαούς -και στους ελληνικούς πληθυσμούς των Βαλκανίων- κυρίως από τους τσιγγάνους και αποτελεί έκτοτε όργανο της δημοτικής μας μουσικής (Δημοτικό). Με την έλευση και διάδοσή του εκτόπισε δε αυτό το όργανο την αχλαδόσχημη λύρα που ήταν διαδεδομένη στα Βαλκάνια και τη Μικρά Ασία και της οποίας η χρήση περιορίζεται τώρα στην Κρήτη. Πολύ συχνά χρησιμοποιείται δε το βιολί και σε συνθέσεις της σύγχρονης ελληνικής μουσικής - εδώ μαζί με βιολοντσέλο σε ένα έργο του Σταμ. Σπανουδάκη (Σπανουδάκης, Απουσίες).
(Stelios Frangopoulos, Στέλιος Φραγκόπουλος)

(συνεχίζεται)



W.A. Mozart: κοντσέρτο για βιολί και ορχήστρα, αρ. 5, 2ο μέρος,
παίζει η Janine Jansen, μαέστρος Vladimir Ashkenazy


Labels:




Σύνδεσμοι προς αυτό το κείμενο:

Create a Link



<< Home

Isn't yours?

(Πίνακας Περιεχομένων)





Ώρα Ελλάδας
και υπολογιστή:


..Monitors: