11 February 2007

 

Η βιόλα

...
ΗΧΟΙ ΧΟΡΔΩΝ, ΚΛΙΜΑΚΕΣ

Τα τεχνικά και ιστορικά στοιχεία που αναφέρθηκαν για το βιολί ισχύουν και για τη βιόλα. Η βιόλα είναι λίγο μεγαλύτερη στο μέγεθος από το βιολί με μήκος σκάφους 40-42,5 cm. Οι τέσσερις χορδές της κουρδίζονται σε αποστάσεις πέμπτης στις νότες:

ντο ντο, σολ σολ, ρε1 ρε1, λα1 λα1

ακριβώς μία πέμπτη κάτω από το βιολί. Η έκταση ήχων της βιόλας καλύπτει 3½ οκτάβες (κλίμακες),
από το ντο μέχρι το φα3. Αυτή η θέση των ήχων της βιόλας της προσδίδουν ένα πιο σκοτεινό ήχο από εκείνο του βιολιού (ήχος).

H μικρή διαφορά μεγέθους από το βιολί και η μεγάλη από το βιολοντσέλο, σε σύγκριση με την ενδιάμεση θέση όσον αφορά τον ήχο της, οφείλεται στο κράτημα της βιόλας κάτω από το σαγόνι, όπως κρατιέται και το βιολί. Γι' αυτό έγιναν ήδη το 17ο αιώνα προσπάθειες για κατασκευή μιας viola tenore, με ίδιο κούρδισμα των χορδών αλλά σε μεγαλύτερο μέγεθος. Το γνωστότερο όργανο αυτού του είδους ήταν η viola medicea του Στραντιβάρι με μήκος σκάφους 47,8 cm. Στο τέλος του 19ου αιώνα κατασκευάστηκε μία viola alta με μήκος 48 cm, σε ορισμένες παραλλαγές της με 5 χορδές.

Αυτή, όπως και άλλες όμοιες προσπάθειες με βιόλες των 71 και 84 cm δεν ευδοκίμησαν, λόγω της δυσκολίας ή και αδυναμίας στο παίξιμο με κράτημα κάτω από το σαγόνι. Για κράτημα ανάμεσα στα πόδια, όπως το βιολοντσέλο ήταν πάλι πολύ μικρά αυτά τα όργανα.

ΜΟΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΒΙΟΛΑ

Η βιόλα, από την ιστορία της και από τη θέση της στην ορχήστρα, βρίσκεται στη σκιά του βιολιού. Τα πρώτα κοντσέρτα για βιόλα γράφτηκαν από τον Τέλεμαν στα μέσα του 18ου αιώνα (Telemann, Telemann). Ακολούθησαν έργα του βιρτουόζου Κάρλ Στάμιτς (Stamitz, κοντσ. για βιόλα) από το Μανχάιμ (Mannheim). Μία σημαντική αυτοδυναμία στην ορχήστρα αποκτάει η βιόλα σταδιακά με έργα των Χάυντν, Μότσαρτ και Μπετόβεν. Σημειώνουμε ότι ο Μπαχ, o Μότσαρτ και ο Μπετόβεν ήταν δεξιοτέχνες στη βιόλα.

Το κοντσέρτο του Γκράουν, ο οποίος ανήκε στη βασιλική ορχήστρα του Πότσνταμ, είναι για βιολί, βιόλα και μπάσο κοντίνουο (Graun, Graun). Το κοντσέρτο για βιόλα, viola d' amore και μπάσο κοντίνουο του Γκράουπνερ από το Ντάρμστατ συνδυάζει δύο σόλο όργανα με παρεμφερή ήχο, τα οποία δύσκολα ξεχωρίζει ο ανειδίκευτος ακροατής (Graupner, concerto per viola e viola d' amore, Graupner, concerto per viola e viola d' amore). Στην εισαγωγή του δεύτερου μέρους της 5ης συμφωνίας του Μπετόβεν παίζουν οι βιόλες με τα βιολοντσέλα, ενώ τα κοντραμπάσα συνοδεύουν με πιτσικάτο (Beethoven, 5η συμφ., β' μέρος).

Στο κουιντέτο για κλαρινέτο του Μότσαρτ εναλλάσσεται η βιόλα με το σολιστικό όργανο (Mozart, κουιντέτο για κλαρινέτο) και στο 4ο κουαρτέτο για φλάουτο παίζει το σολιστικό όργανο με τη βιόλα και το τσέλο (). Στο τρίο του ίδιου συνθέτη για κλαρινέτο, βιόλα και πιάνο, KV 498 (Kegelstatt), ακούγεται στο δεύτερο μέρος επίσης η εναλλαγή ήχων του πνευστού και του έγχορδου οργάνου (Mozart, τρίο για κλαρ., βιόλα και πιάνο), ενώ στο απόσπασμα του τρίτου μέρους παίζει η βιόλα το θέμα και το κλαρινέτο συμμετέχει στο παρασκήνιο με κλίμακες (Mozart, τρίο για κλαρ., βιόλα και πιάνο). Στη sinfonia concertante, KV 364, του Μότσαρτ παίζει η βιόλα το θέμα του δεύτερου μέρους (Mozart, sinfonia concertante, KV 364) και στη συνέχεια παραλλαγές του σε αντιπαράθεση με το βιολί (Mozart, sinfonia concertante, KV 364).

Στο τέταρτο μέρος του Κουιντέτου της Πέστροφας παίζει η βιόλα με βιολί, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο και πιάνο (Schubert, Forellenquintett). Σ' ένα κουαρτέτο του ίδιου συνθέτη παίζει η βιόλα με φλάουτο και τσέλο, ενώ συνοδεύεται από κιθάρα (Schubert, κουαρτέτο για βιόλα, φλάουτο ...). Στη σουίτα Peer Gynt του Γκριγκ παίζουν οι βιόλες και τα δεύτερα βιολιά πιτσικάτο στο ρυθμό μιας μαζούρκας (Grieg, σουίτα Peer Gynt). O Χολτσμπάουερ πάλι συνδυάζει σ' ένα κοντσέρτο του τη βιόλα με το βιολοντσέλο (I.J. Holzbauer, concerto per viola e cello).

Ο Βέμπερ χρησιμοποιεί στην όπερα Freischuetz ένα μεγάλο δεξιοτεχνικό σόλο και ένα εντυπωσιακό εφέ με τρέμολο για τις βιόλες (Weber, tremolo). Στη δεύτερη σερενάτα του Μπραμς δεν παίζουν καθόλου βιολιά παρά μόνο βιόλες. To κυριότερο έργο για βιόλα του 19ου αιώνα θεωρείται αυτό που έγραψε ο Μπερλιόζ, όπως λέγεται, για τον Παγκανίνι και έχει τίτλο Harold en Italie. Ο ίδιος ο Παγκανίνι έχει συνθέσει μία σονάτα για βιόλα και κιθάρα (Paganini, σονάτα για βιόλα και κιθάρα, Paganini, σονάτα για βιόλα και κιθάρα). Στο έργο Με βροντές & αστραπές του Γιόχαν Στράους παίζουν οι βιόλες ένα θέμα, διακοπτόμενες από τα κρουστά που μιμούνται τις βροντές (Johann Strauss, Unter Donner und Blitz). Τέλος, στο διπλό κοντσέρτο του Μαξ Μπρουχ παίζουν η βιόλα και το κλαρινέτο (Max Bruch, διπλό κοντσέρτο, Max Bruch, διπλό κοντσέρτο).

Σημαντικοί βιρτουόζοι του 20ου αιώνα,
Τερτίς, Πριμρόουζ, Χίντεμιτ κ.ά., ανέβασαν τους οργανοπαίκτες και το όργανο στην υπόληψη του κοινού που τους θεωρούσαν προηγουμένως περίπου σαν αποτυχημένους βιολονίστες. Μερικές μελωδίες για βιόλα σε σύγχρονες ελληνικές συνθέσεις θυμίζουν συχνά έργα της ρομαντικής εποχής (Σπανουδάκης, Μόνο λίγο). Αλλά και λαϊκά έργα, όπως του Τσιτσάνη (Τσιτσάνης, Αχάριστη), του Χατζιδάκι (Χατζηδάκις, Τ' αστέρι του βοριά), του Ξαρχάκου (Ξαρχάκος, Να μ' αγαπάς) κ.ά. παίρνουν ιδιαίτερη ομορφιά εκτελεσμένα με βιόλα (*).


ΜΟΥΣΙΚΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ

  • G. Telemann: Κοντσέρτο για βιόλα σε σολ μείζονα, απόσπ. δ' μέρους (Telemann).
  • J.S. Bach: Κοντσέρτο Brandenburg No.6, BWV 1051, απόσπ. α' μέρους (Bach, κοντσ. Brandenburg Νο. 6).
  • I.J. Holzbauer: Concerto per viola e violoncello concertati, απόσπ. β' μέρους (Holzbauer, κοντσ. για βιόλα και τσέλο).
  • L.v.Beethoven: Σονάτα για βιολί, βιόλα και φλάουτο, opus 25, απόσπ. β' μέρους (Beethoven, σονάτα για βιόλα ...).
  • H. Berlioz: Harold en Italie, opus 16, απόσπ. α' μέρους (Berlioz, Harold en Italie).
  • J. Brahms: Kουιντέτο για βιόλα, opus 115, απόσπ. γ' μέρους (Brahms, κουιντέτο για βιόλα).
  • Bartok: Κοντσέρτο για βιόλα, απόσπ. α' μέρους (Bartok, κοντσέρτο για βιόλα).
  • Γιώργος Κόρος παίζει έργα Μ. Χατζηδάκι (Χατζηδάκις, Χάρτινο το φεγγαράκι) και Μ. Θεοδωράκη (Θεοδωράκης, Χάθηκα).
(συνεχίζεται)


(*) Στη δισκογραφία αναφέρονται οι εκτελέσεις του Γ.Κόρου ως έργα για βιολί. 'Ομως, λόγω του διαφορετικού κουρδίσματος του οργάνου, οι ήχοι του βρίσκονται στην περιοχή της βιόλας.

Labels:




Σύνδεσμοι προς αυτό το κείμενο:

Create a Link



<< Home

Isn't yours?

(Πίνακας Περιεχομένων)





Ώρα Ελλάδας
και υπολογιστή:


..Monitors: