28 August 2007

 

Το τρομπόνι

...
Ιστορικά και Τεχνικά στοιχεία

Πρόκειται για όργανο με κυρίως κυλινδρική διάτρηση, επιστόμιο σε μορφή ρηχού δοχείου και ένα τμήμα, το οποίο γλιστράει με ώθηση του οργανοπαίκτη στην κατεύθυνση κρατήματος. Με την κίνηση αυτή μεγαλώνει ή μικραίνει το μήκος του σωλήνα χωρίς ασυνέχειες και πετυχαίνεται ο χαρακτηριστικός ήχος glissando του τρομπονιού (). Το όργανο αυτό είναι λοιπόν το μοναδικό πνευστό που παράγει όλους τους τόνους της ηχητικής περιοχής του. Από την τεχνική περιγραφή προκύπτει ότι το τρομπόνι είναι μία ιδιόμορφη παραλλαγή της τρομπέτας.

Το τρομπόνι δημιουργήθηκε πιθανόν περί το 1450 στην περιοχή της Βουργουνδίας από μία τρομπέτα με μεταβαλλόμενο μήκος σωλήνα. Το 16ο αιώνα κατασκευάζονταν τρομπόνια σε 5 διαφορετικές ηχητικές περιοχές, από την υψηλή μέχρι κοντραμπάσο. Από το τέλος του 18ου αιώνα καθιερώθηκε στην ορχήστρα το τρίο των τρομπονιών: ένα άλτο, ένα τενόρο και ένα μπάσο τρομπόνι. Στη σύγχρονη εποχή, συνηθέστερη συγκρότηση είναι δύο τενόρο (primo) και ένα μπάσο τρομπόνι, όπου μερικές φορές και το μπάσο είναι ένα τενόρο τρομπόνι με μία βαλβίδα τετάρτης και μεγαλύτερη καμπάνα. Αν και από το 15ο μέχρι το 18ο αιώνα συνόδευε το τρομπόνι συχνά τραγουδιστές colla parte (=προσεκτικά και ευέλικτα), αργότερα προέβλεπαν οι συνθέτες τη συμμετοχή του οργάνου μόνο μαζί με τη συνολική ορχήστρα (tutti) και για δραματικές υπογραμμίσεις.

Το τρομπόνι είναι ίσως το μοναδικό όργανο που υπέστη από την πρώτη εμφάνισή του ελάχιστες τροποποιήσεις, κυρίως στη διάτρηση και στην καμπάνα. Σε μερικές χώρες χρησιμοποιούνται τρομπόνια με βαλβίδες, κυρίως όμως σε στρατιωτικές μπάντες. Άλλοι τύποι τρομπονιού που
χρησιμοποιούνται σπάνια στην ορχήστρα, είναι το πίκολο και το κοντραμπάσο τρομπόνι. Ως μπάσο τρομπόνι χρησιμοποίησε ο Βέρντι σε μερικές όπερες ένα όργανο που ονομάζεται στα ιταλικά cimbasso. Μουσικολογικά είναι όμως αυτό το όργανο ένα μπάσο κόρνο.


Κλίμακες και Ήχοι (*)

Το τρομπόνι έχει μία σημαντική έκταση ήχων (κλίμακες), η οποία βέβαια μόνο κατά ένα μέρος είναι δυνατόν να αξιοποιηθεί στη συμφωνική μουσική (, ). Στο τρομπόνι μπορεί να χρησιμοποιηθεί σουρντίνα, όπως και στα υπόλοιπα χάλκινα πνευστά, η οποία αλλοιώνει το ύψος και συχνά το ηχόχρωμα του οργάνου (τρομπόνι με σουρντίνα).

Στο τέταρτο μέρος του Requiem του Μότσαρτ, tuba mirum, συνοδεύει το σόλο τρομπόνι τον τραγουδιστή (Mozart, Requiem). Το σημείο αυτό του έργου, κατά τη δημιουργία του οποίου πέθανε ο μεγάλος συνθέτης, αποτελεί αντικείμενο μελετών, σε ποιο βαθμό ο μαθητής του Μότσαρτ και ολοκληρωτής του Requiem, Ζυσμάγερ, ακολούθησε πιστά τις εντολές του δασκάλου του ή έδρασε αυτόβουλα.

Ο ήχος του τρίο των τρομπονιών δίνει στη συμφωνική ορχήστρα ένα θριαμβευτικό και μεγαλοπρεπή τόνο - εδώ στο allegro energico της 9ης συμφωνίας του Μπετόβεν συνοδεύουν τρομπόνια τη χορωδία (Beethoven, 9η συμφωνία, allegro energico) και στη Mazurka από μουσική για μπαλέτο του Ντελίμπ (Delibes, μπαλέτο Coppelia). Στην εισαγωγή της όπερας του Ροσίνι, Γουλιέλμος Τέλλος, συμμετέχουν τα τρομπόνια στη δημιουργία της ατμόσφαιρας καταιγίδας (Rossini, Wilhelm Tell). Ο ήχος αυτού του οργάνου δεν θα μπορούσε να λείψει και από τα μυθολογικά θέματα του Βάγκνερ (Τανχόυζερ Wagner, Tannhaeuser, Λόενγκριν Wagner, Lohengrin). Στο έργο Βαλκυρίa του ίδιου συνθέτη παίζει το τρομπόνι ως εξής: (Wagner, Walkuere). 'Ολα μαζί τα τρομπόνια δίνουν με την ορχήστρα στο έργο το γνωστό θριαμβευτικό ύφος (Wagner, Walkuere). Στην πρώτη συμφωνία του Τσαϊκόφσκυ ακούγεται ένα σόλο του τρομπονιού (Tchaikovski, 1η συμφωνία).

Στο Αυτοκρατορικό βαλς του Γιόχαν Στράους παίζουν τρομπόνια και τρομπέτες με στρατιωτικό ύφος (Johann Strauss, Kaiserwalzer). Στο Μεγάλο Ρωσικό Πάσχα του Ρίμσκυ-Κορσάκοφ παίζει το τρομπόνι σε διάφορα σημεία του έργου το κύριο θέμα (Rimsky-Korsakov, Mεγάλο Ρωσικό Πάσχα, Rimsky-Korsakov, Mεγάλο Ρωσικό Πάσχα). Το τρομπόνι παίζει με σύντομα glissandi τη δεύτερη μελωδία του θέματος στο Bolero του Ραβέλ (Ravel, Bolero), ενώ στο Χορό των Σπαθιών του Χατσατουριάν κλείνουν τα glissandi τις μουσικές φράσεις στους ταχείς ρυθμούς του χορού (Khachaturian, Sabre Dance, Khachaturian, Sabre Dance). Ο Ντεφαί χρησιμοποιεί το τρομπόνι επίσης σε μουσική για χορευτικό θέμα (Defay, χορός).

Ακόμα ακούμε τρομπόνια, μεταξύ άλλων, στη 2η Ουγγρική Ραψωδία του Λιστ (Liszt, Ουγγρική Ραψωδία Νο. 2, Liszt, Ουγγρική Ραψωδία Νο. 2) στο έργο Espana του Σαμπριέ (Chabrier, Espana), στο Πουλί της φωτιάς του Στραβίνσκυ (Stravinsky, Πουλί της φωτιάς) και στην κατάληξη της πρώτης συμφωνίας του Μάλερ (Mahler, 1η συμφωνία). Στο έργο Οι πλανήτες - Ουρανός του Χολστ (Holst, The Planets - Uranus) κυριαρχούν τα τρομπόνια με τον ήχο τους.

Στη μουσική Jazz το τρομπόνι κράταγε αρχικά το μπάσο. Αργότερα ανατέθηκαν σ' αυτό το όργανο μελωδίες παράλληλα με το κλαρινέτο και την τρομπέτα, αλλά και δεξιοτεχνικά σόλο (τρομπόνι στη Jazz). Σε μερικές ορχήστρες της Jazz (big band) υπάρχει ομάδα τρομπονιών.

Μουσική για τρομπόνι

Κοντσέρτα για τρομπόνι έχουν συνθέσει οι Βάγκενζάιλ (Wagenseil), 'Αλμπρεχτσμπέργκερ (Albrechtsberger), Λέοπολντ Μότσαρτ (Leopold Mozart), Μίχαελ Χάυντν (Michael Haydn), Ράιχα, Ρίμσκυ-Κορσάκοφ (Rimsky-Korsakov, α' μέρος, Rimsky-Korsakov, γ' μέρος). O Μπετόβεν (Beethoven, equal για 4 τρομπόνια, Beethoven, equal για 4 τρομπόνια), Σαιν-Σανς μία καβατίνα, ο Χίντεμιτ μία σονάτα (Hindemith, Σονάτα για τρομπόνι και πιάνο), οι έχει συνθέσει 3 equal για 4 τρομπόνια (Τομάζι και Ρότα από ένα κοντσέρτο, ο Γκάρετ Γούντ ένα κοντσερτίνο (Gareth Wood: Κοντσερτίνο) κλπ.

(*)
Οι ήχοι του τρομπονιού δεν θα γίνουν επαρκώς αντιληπτοί, αν δεν έχετε ηχεία καλής ποιότητας ή ακουστικά.
(Στέλιος Φραγκόπουλος, Stelios Frangopoulos)(συνεχίζεται)


Nils Landgren plays Jazz Trombone

Labels:




Σύνδεσμοι προς αυτό το κείμενο:

Create a Link



<< Home

Isn't yours?

(Πίνακας Περιεχομένων)





Ώρα Ελλάδας
και υπολογιστή:


..Monitors: