12 November 2007

 

Τα κύμβαλα

...
Ιστορικά και Τεχνικά Στοιχεία (*)

Πρόκειται κατά κανόνα για ένα ζεύγος δίσκων σε μορφή πιάτων (λέγονται και πιάτα ή πιατίνια) από κράμα ορείχαλκου, με πάχος 1-2 mm και διάμετρο από 15 μέχρι 60 cm. Τα κύμβαλα συγκρατούνται με δερμάτινα λουριά από τον οργανοπαίκτη και συγκρούονται μεταξύ τους (). Ο ήχος δημιουργείται με ταλαντώσεις στην περιθωριακή ζώνη των δίσκων. Παραδοσιακά τα κύμβαλα διακρίνονται από το μέγεθός τους στα κινέζικα που είναι μικρότερα και στα τούρκικα που είνα μεγαλύτερης διαμέτρου.

Τα κύμβαλα είναι ασιατικής προελεύσεως, αρχικά ως καμπανάκια, τα οποία αργότερα πήραν ανοικτή μορφή και σταδιακά έγιναν σχεδόν επίπεδα. Τα αρχαία ελληνικά κύμβαλα που ήταν ιδιαίτερα μικρά, όπως αυτά που χρησιμοποιούνται στο ντέφι και παίζονταν στερεωμένα στα δάκτυλα, είχαν ευρεία διάδοση και στην υπόλοιπη Ευρώπη περίπου μέχρι το Μεσαίωνα. Το όργανο αυτό έπαψε στη συνέχεια να χρησιμοποιείται στη δυτική μουσική και επανήλθε σε ογκωδέστερη κατασκευή και διαπεραστικό ήχο περί τα τέλη του 17ου αιώνα μέσω της μουσικής των γενιτσάρων του οθωμανικού στρατού.

Ακριβώς λόγω αυτής της προελεύσεως, τα κύμβαλα και ο ήχος τους συνδυάζονται παραδοσιακά με το τύμπανο, ιδιαίτερα στα εμβατήρια, στην Jazz και στην ψυχαγωγική μουσική (, , ). Σ' αυτές τις περιπτώσεις χρησιμοποιούνται συχνά επικρουστήρες (μπαγκέτες) - συνήθως γυμνά ξύλα με σφαιρικά διαμορφωμένη κατάληξη (, ).

Σ' αυτές τις σελίδες φαίνονται εικόνες από τη διαδικασία κατασκευής και επεξεργασίας των κυμβάλων.


Ήχοι, Μουσικά Αποσπάσματα

Ο διαπεραστικός, οξύς και συρικτός ήχος των κυμβάλων () είναι ιδιαίτερα περίπλοκος, δεν έχει προσδιορίσιμη τονικότητα και περιλαμβάνει συχνότητες περίπου από 100 μέχρι 9.000 Hz. Ανάλογα με την τεχνική και το σημείο κρούσεως παράγουν τα κύμβαλα ήχο με έντονα διαφοροποιημένη δυναμική και χρώμα (, ).

Στη συμφωνική ορχήστρα χρησιμοποιούνται τα κύμβαλα για ρυθμική σταθερότητα. Συνήθως διακρίνονται οι εξής παραλλαγές συμφωνικού ήχου των κυμβάλων:

Δείγματα ήχου κυμβάλων δίνονται, μεταξύ άλλων, στις Βαλκυρίες (Wagner, Rheingold) του Βάγκνερ, στους χορούς του Μποροντίν (Borodin, χοροί), στο έργο Danse Macabre του Σαιν-Σανς (Saint-Saens, Danse Macabre) και στο Bolero του Ραβέλ με grancassa (Ravel, Bolero). Στο ζωηρό και ρυθμικό πρελούδιο της όπερας Carmen του Μπιζέ, ακούγονται κύμβαλα, επίσης με τύμπανα και άλλα κρουστά (Bizet, όπερα Carmen). Στο έργο Με βροντές & αστραπές του Γιόχαν Στράους παίζουν οι βιόλες ένα θέμα διακοπτόμενες από τα κύμβαλα και άλλα κρουστά που μιμούνται τις βροντές (Johann Strauss, Unter Donner und Blitz). Κτυπήματα κυμβάλων και άλλων κρουστών ακούγονται, μεταξύ άλλων, στη 2η συμφωνία του Τσαϊκόφσκυ (Tchaikovsky, 2η συμφωνία) και στην 3η συμφωνία του Κ.Κυδωνιάτη (Κ.Κυδωνιάτη, 3η συμφωνία). Στο έργο Γαλάζια μελωδία του Γκέρσουιν "ανατρέπουν" κτυπήματα κυμβάλων την ατμόσφαιρα για να αναλάβει το κλαρινέτο τη μελωδία (Gershwin, Blue Melody).


Άλλοι τύποι όμοιων κρουστών

To γκονγκ (gong) είναι ένα μεταλλικό όργανο με διαφορετικές μορφές, από σχεδόν επίπεδος δίσκος, μέχρι βαθύ δοχείο. Σε αντίθεση με τα κύμβαλα, στο γκονγκ παράγεται ο ήχος στο κέντρο του δίσκου (). Αλλά, όπως στα κύμβαλα, ο ήχος του γκονγκ συνδυάζεται συνήθως με κτυπήματα των τυμπάνων, π.χ. στο κοντσέρτο για κρουστά και ορχήστρα του Μακμίλαν (Macmillan). Στην όπερα Freischuetz του Βέμπερ καταλήγουν σκοτεινοί και απειλητικοί ήχοι σε κτυπήματα του γκονγκ (Weber, Freischuetz). Στο έργο Εικόνες από μία έκθεση του Μουσόργκσκυ (ενορχήστρωση Ραβέλ) κλείνει το τελευταίο μέρος, H μεγάλη πύλη του Κιέβου, με έντονα κτυπήματα της γκρανκάσας, των τυμπάνων και του γκονγκ (Mussorgsky, Εικόνες ...).

Στο έργο Ιεροτελεστία της 'Ανοιξης του Στραβίνσκυ εισάγουν δυνατά κτυπήματα των τυμπάνων, της γκρανκάσας και του γκονγκ στο κυρίως θέμα της Τελετουργικής απαγωγής (Stravinsky, Iεροτελεστία της Άνοιξης). Στο Γαϊτανάκι της άνοιξης του ίδιου έργου εισάγουν τα κτυπήματα του γκονγκ τα ορμητικά χάλκινα πνευστά (Stravinsky, Iεροτελεστία της 'Ανοιξης). Στο έργο Carmina Burana του Ορφ, κατά την επίκληση της θεάς τύχης, O Fortuna, χτυπάνε τα τύμπανα και το γκονγκ (Carl Orff, Carmina Burana).

Το gong δεσπόζει στη μουσική της νοτιοανατολικής Ασίας, κυρίως της Ινδονησίας, όπου τα συγκροτήματα κρουστών gamelan (Java, Bali) έχουν επινοήσει ήδη από το 2ο-3ο π.Χ. αιώνα την εκτέλεση μουσικής σε μεγάλες ομάδες - από τις ελάχιστες περιπτώσεις εκτός Δυτικής Ευρώπης - σε συνδυασμό με χορό και θεατρική δράση (gamelan, gamelan). Μάλιστα, μερικοί Ευρωπαίοι συνθέτες, παρουσίασαν έργα, στα οποία χρησιμοποιούνται τα κρουστά, όπως στα συγκροτήματα gamelan. Tέτοια έργα είναι των Στραβίνσκυ (Stravinsky, Les Noces), Ορφ (Carl Orff, Catuli Carmina), Μεσιέν (Messiaen, Turangalila Symphony) κ.ά.(Στέλιος Φραγκόπουλος, Stelios Frangopoulos)

(*) Οι ήχοι των κυμβάλων δεν θα γίνουν επαρκώς αντιληπτοί, αν δεν έχετε ηχεία καλής ποιότητας.
(συνεχίζεται)


Seattle Cascades 2006 Cymbal Line


Labels:




Σύνδεσμοι προς αυτό το κείμενο:

Create a Link



<< Home

Isn't yours?

(Πίνακας Περιεχομένων)





Ώρα Ελλάδας
και υπολογιστή:


..Monitors: